Türkiye’de Kripto Varlık Hizmet Sağlayıcı Platformlarının Geldiği Aşama ve Hukuki Sorunlar
TÜRKİYE’DE KRİPTO VARLIK HİZMET SAĞLAYICI PLATFORMLARININ GELDİĞİ AŞAMA VE HUKUKİ SORUNLAR
- GİRİŞ
Son yıllarda global ölçekte hızla artış gösteren, küçük yatırımcıya kadar ulaşan, günlük hacimleri para piyasalarıyla yarışır hale gelen ve en önemlisi herhangi bir devlet mekanizmasına, tekeline bağlı olmaksızın merkeziyetsiz yapıya sahip olan kripto varlıklar ve bunların hizmet sağlayıcı platformları ekonomik açıdan oldukça önem arz etmektedir.
Kripto paraların işlevleri, hukuki altyapıları, dağıtım ve işlemlerinde blokzincir teknolojisinin kullanılıyor olması da devletlerin en çok ilgilendikleri ve insanların yakından takip ettikleri konuların başında yer almaktadırlar. Özellikle Covid-19 pandemisi ile birlikte 2020 yılının ilk çeyreğinden itibaren global ölçüde artış gösteren kripto para kullanımı; insanların bu merkeziyetsiz paraları gelir elde etme yolu olarak kullanmalarına ve hatta bazı işlemlerde ödeme aracı olarak kullanmalarına yol açmıştır.
Kullanımı bu denli artış gösteren ve artış göstermeye halen devam eden bir sektörün hizmet sağlayıcıları olarak kripto para platformlarının da ortaya çıkmış olması akıllara farklı soru işaretlerini ve çözülmesi gereken problemleri meydana getirmektedir. Yazımızda bu hususlara değinerek Türkiye’de yer alan kripto varlık platformlarını ve bugün geldikleri noktayı değerlendireceğiz.
- KRİPTO PARALAR
Adını şifreleme birimi olan kriptografiden alan kripto para, sanal ve dijital bir para birimidir. Tüm dünyayı etkisi altına alan kripto paralar, Türkiye’de de büyük ilgi görmekte. Türkiye, kripto paraların kullanımında dünyada dördüncü, Avrupa’daysa ilk sırada yer alıyor. Türkiye’nin konumu gereği dünya ekonomisinde ve küresel ticarette doğal bir köprü işlevi vardır. Türkiye’de kripto paraların kullanım oranları, özellikle genç nüfus arasında hızla artmaktadır. Kripto paralar, finansal sistemin dışında bir yatırım ve ödeme aracı olarak benimsenmiş ve birçok kişi tarafından alternatif bir varlık sınıfı olarak görülmektedir. Bu durumu tetikleyen faktörler arasında dijitalleşme, teknolojiye olan ilgi, enflasyon endişeleri ve küresel ekonomik belirsizlik yer almaktadır. Bu durum gerekli düzenlemelere uyularak kripto para piyasasında avantajlı olarak kullanılabilir. Ülkemizde, kripto para alım satımını yasaklayan kesin bir yasal düzenleme olmamakla birlikte, bu sistemi tanıyan ve kullanılmasını onaylayan bir düzenleme de bulunmamaktadır.
- HUKUKİ ALTYAPI
Devletin gereken hukuki sınırlarını çizmediği bir alanda, faaliyet gösterenlere karşı yönlendirme yapması da beklenemez. Öte yandan çok büyük bir para hacminin yer aldığı kripto varlıklara da dayanak olacak yasal bir düzenleme kesinlikle yerinde olacaktır. Doğaları ve oluşturuldukları sistemler gereği merkeziyetsiz bir yapı halinde işlem gören kripto varlıklar dışardan müdahalelere açık hale gelmemektedir. Blokzincir teknolojisiyle uçtan uça bloklar halinde yer alan veriler merkeziyetsiz bir yapı oluşturmakta, güvenin sanal ortamında oluşmasını sağlamaktadır. Bu sistemdeki veriler istenirse paylaşılabilir ancak asla değiştirilemez. Tam olarak devlet gücünün bu konuya temas etmesi gereken nokta burasıdır. Türkiye’de kripto paraların regülasyonu üzerine çeşitli adımlar atılmıştır. Merkez Bankası’nın 2021 yılında aldığı bir kararla kripto paralarla yapılan ödemeler kısıtlanmış, bu da sektörde bazı değişikliklere neden olmuştur. Binaenaleyh henüz dünyanın da yeni yeni tanışmış olduğu bu alanda bölgesel ve ekonomik kıstasları iyice değerlendirip toplum güvenliğini, para politikalarına uyumluluğunu, ülkemiz açısından gerekli sınırlarını belirlememiz gerekmektedir.
- HİZMET SAĞLAYICI PLATFORMLAR VE SORUNLAR
Kripto paranın avantajları kadar dezavantajları da vardır. Beraberinde birçok suçu da tetikleyebilir. Kripto paraların, son dönemde vergi kaçırma, uyuşturucu, internet üzerinden kumar oynanması ve kara para aklama suçlarının işlenmesinde kullanılan bir sistem haline geldiği ileri sürülmektedir. Uluslararası suç kartellerinin kripto varlıkların yer aldığı blokzincir ekosisteminin takip edilemezliği ve güvenirliğinden yararlanmak suretiyle suç işlemiş oldukları birden fazla ülkenin verileriyle aşikâr hale gelmiştir. Tüm bu sayılan sebeplerden ötürü bu konuda olabildiğince hızlı bir şekilde çalışma ortaya konması zorunluluğu hasıl olmuştur.
Açıklanan tüm bu sebepler neticesinde meydana gelen veya gelebilecek tüm problemlerin ana kaynağının kripto varlıkların hizmet sağlayıcıları yani kripto varlık platformları olduğu bilinmektedir. 2020 pandemisiyle birlikte ülkemizde de artış gösteren kripto varlık kullanımları, hizmet sağlayıcı platformlar için yeni bir kripto para pazarı ortaya çıkarmış olup, gelir elde edebilecekleri bu yeni pazarda faaliyet göstermelerini sağlamıştır. 2023 yılının ikinci yarısında yapılan bir araştırmaya göre Türkiye’de kripto para kullanımı nüfusun %52’ine tekabül eden seviyelere ulaşmış bulunmaktadır. 1 trilyon doların üstünde hacimlere sahip olan kripto piyasaları neredeyse menkul kıymetler ile yarışır hale gelmiştir.
Ülkemizde 02.07.2024 tarihinde “SERMAYE PİYASASI KANUNUNDA DEĞİŞİKLİK YAPILMASINA DAİR KANUN” resmi gazetede yürürlüğe girmesiyle Kripto varlıklara, hizmet sağlayıcılara, cüzdanlara ve benzeri bir çok kavrama ilk defa yer verilmiş olup, ilk defa tanım yapılmıştır. Kanunun amacı; ülkemizde faaliyet gösteren veya gösterecek olan kripto varlık hizmet sağlayıcı platformların uyması gereken usul ve esasları göstermektedir. Dolayısıyla bu kanun ile ilk defa bu hususta ciddi bir adım atılmıştır. Henüz kripto paraların tam olarak hukuki nitelendirmesine yönelik bir madde bulunmaması akıllardaki soru işaretlerine devam ettiriyor. Ancak bu kanun ile birlikte önümüzdeki süreçte kripto varlıkların mirasa konu olması, haczedilebilirliği, ödeme aracı olarak kullanılması gibi hususlar için de regülasyon söz konusu olacaktır.
Görülmektedir ki Türkiye hem kripto para kullanımında hem de kripto para platformlarının kullanımında dünya çapında da önemli bir yüzdeyi temsil etmektedir. Özellikle asya ile avrupanın geçiş rotası, jeopolitik konumun beraberinde getirdiği önemli ekonomik havza Türkiye’nin bu rolü üstlenmesinde önemli rol oynamıştır. Türkiye’de faaliyet gösteren kripto para borsaları, kullanıcılara Türk lirası ile kripto para alım satımı yapma olanağı sunarak bu popülerliği desteklemektedir. Büyük kripto para borsalarının Türkiye’deki şubeleri ve Türkçe destek sunmaları, yerel kullanıcıların kripto paralara erişimini kolaylaştırmıştır. Bu önemli rol beraberinde birçok problemi de doğurmaktadır. Kripto paraları, kripto para borsalarını kullanarak dolandırıcılıklar artmış ve yasadışı kazanç elde edilebilecek yeni bir sektör Türkiye’de de ortaya çıkmıştır.
Türkiye’de bu denli yaygınlaşan ve yapılan araştırmalar neticesinde her iki kişiden birisinin üye olduğu bu platformların yapılacak/yapılması beklenen regülasyonlar ile nasıl bir yön çizecekleri de önem arzetmektedir. Topluma yeni bir pasif gelir elde etme yöntemi olarak kalacak mı yoksa para politikalarını değişikliğe uğratıp yepyeni bir sistemi mi meydana getirecektir gibi sorulara yanıt aranmaktadır. Merkeziyetsiz yapılarının bozulması şüphesiz kripto paraların da kullanımı azaltacaktır ancak farklı bir denetim mekanizmasının sağlanması kripto paraları, kripto para platformlarını Türkiye’de yeni bir seviyeye taşıyacaktır.
İstanbul doğumlu, İstanbul Ticaret Üniversitesi Hukuk Fakültesi mezunu olan Bircan, MASKDER Yönetim Kurulu Üyesi ve Derneğin Genel Sekreterliğini yürütmektedir. Halihazırda avukatlık mesleğini icra etmekle birlikte yenilikçi hukuki alanlarda çalışmalar yapmakta ve hukuki yazılar kaleme almaktadır.
Yorum gönder