Tiraxtör Tabriz Sazi: Bir Milletin Çığlığı
Tiraxtör Sazi 1970 yılında Türklerin yoğunlukta yaşadığı Tebriz şehrinde kurulmuş, İran liginde oynayan bir futbol kulübüdür. İsmini de Tebriz şehrindeki bir traktör farikasından almıştır. İran işgali sonucunda Azerbaycan’ın bir kısmı İran’da kalmıştır ve uzun yıllar boyunca baskı, sansür ve işkenceye uğramışlardır. Tiraxtör Tabriz Sazi Azerbaycan Türklerinin sesi olmuş bir futbol kulübüdür. Bu yazımızda futbolun bazı milletler için bir spor dalından fazlası olduğunu anlatmaya çalışacağız.
“Güney Azerbaycan, İran değildir!”
Giriş
Günümüzde spor dalları özellikle futbol sadece birer fiziksel eylem olmaktan çıkmış; milletlerin kendi temsillerini hissettikleri bir rekabet, gösteri ve en önemlisi hakkını savunma alanı olarak gelişmiştir. Günümüz turnuva ve olimpiyatlarında bile siyasetçiler ülkemizi temsil eden sporcularımızla buluşup onları izlemekte; binlerce kişi genç, yaşlı, çocuk, yetişkin demeden ekranlarının başında sanki kendileri yarışıyormuşçasına heyecana kapılıp kendi ülkelerinin bayrağını görmenin gururunu yaşamaktalar.
Futbol ve İnsan
Futbol hem teçhizatının kolay bulunuyor olmasıyla hem de oynanabileceği alanların erişilebilir olması nedeniyle uzun yıllardır oynanan herkesin hemen hemen fikir sahibi olduğu; ülkeler, şehirler, ilçeler ve hatta mahalleler arası bile oynanan çok yaygın ve sevilen bir spor dalıdır.
Diğer yandan insan, doğası gereği her zaman bir rekabet içinde olmuştur. Çok uzun yıllar önce şartların zor olması ve kaynakların sınırlı olması sebebiyle aç kalmamak ve yaşayabilmek için sürekli yarış halinde olan insanın evrimleşmiş halinde bile hâlâ bu durumu duygusal ilişkilerinde, eğitim, meslek hayatında ve sosyal alanlarda görebilmekteyiz.
Futbol izlemesiyle de keyifli olan bir dal olduğundan insanlar kendi takımlarını izledikçe heyecanlanmış, heyecanlandıkça sahiplenmiş ve onlarla bir olma duygusunu yaşamışlardır. Haliyle şu an kendi tuttuğumuz takımın kazanması ya da kaybetmesi bizim veya çevremizdekilerin bizim hakkındaki hislerini, düşüncelerini ve tavırlarını değiştirebilmekte. Özellikle milli takımlar ülkelerinin kalplerinin bir anda atmasını sağlamakta. Yani futbol aslında sanıldığından çok daha fazlası.
Milliyetçilik
Milliyetçilik TDK’ye göre Maddi ve manevi açılardan millet ve ülkesinin çıkarlarını her şeyin üstünde tutma anlayışı; ulusçuluk, ulusalcılık, milliyetseverlik, milliyetperverlik, nasyonalizm şeklinde tanımlanmıştır. Güney Azerbaycan Türkleri içinse bambaşka şekilde kendini göstermektedir. “Tiraxtör Tabriz Sazi” onların sesi olmuş, baskıcı İran rejimine karşı stadyumları siyaset alanına dönüştürmüşler ve olması gerekeni sözlerini dinletmeyi başarmışlardır. Her maçta Sehenad Stadyumunda binlerce kişi bir oluyor ve bütün tehlikelere rağmen korkularını yenip dünya üzerindeki bütün Türklerin sesi olmaktadırlar. 35 milyon Türk taraftara sahip olan bu takım; bizim, Türklerin gururu, sesi, her şeyi olmalıdır.
“Azerbaycan var olsun, istemeyen kör olsun!”
İran rejimi ve düzen
1828 Türkmençay Antlaşması ile bölünen Azerbaycan’ın Güneyi İran’da kalmıştır ve İran yıllarca buradaki Türkleri asimile etmeye, onlara kendi dillerini unutturmaya çalışmış, Türkçenin öğretilmesini yasaklamış ve bu duruma yönelik her türlü eylemi bölücülük olarak adlandırmıştır haliyle Türkler o bölgede fiziksel ve psikolojik olarak ciddi zarara uğramışlardır. Türk aktivistler ulusal güvenliği tehdit suçlamalarıyla tutuklanmış ve cezalara mahkûm edilmişlerdir. Güney Azerbaycan’daki birçok yerin ismi Farsça isimlerle değiştirilmiştir. Bütün bunlar İran rejiminin Türk halkından ne kadar korktuğunun bir göstergesidir. Bütün bunlara rağmen Tiraxtör Sazi taraftarları stadyumda sloganlarını, bozkurt işaretlerini ve bayraklarını ihmâl etmiyorlar, kimse ettiremiyor da zaten.
“Türk dilinde medrese, olmalıdır herkese!”
Unutmayacaklarımız!!!
2006 Karikatür Olayı
Bu karikatürde çocuk Farsça, böcekse Türkçe konuşmakta ve karikatürün başlığında böcekler bizi böcek yapmasın yazmaktaydı. Bu olaydan sonra tepkiler gecikmedi ve maalesef İran hükümeti de acı bir şekilde karşılık verdi. Güney Azerbaycan Türkler’i için bu tolere edilemez bir aşağılamaydı ve kendilerini ezdirmemek için var güçleriyle mücadele ettiler ancak maalesef bu olayda 50’den fazla kişi hayatını kaybetti.
Dünyanın 2. Büyük Tuz Gölü
Urmiye Gölü söylentilere göre “kuraklık” nedeniyle kurudu fakat Azerbaycan halkı bunun doğru olduğuna inanmamakta ve orada yaşayan Batı Azerbaycan Türkleri tarım yapamasınlar, gölden yararlanamasınlar diye bilerek kurutulduğunu söylemekteler.
Tiraxtör Tabriz Sazi kadınları
Stadyuma kadınların girişi İran’da yasak olduğundan kadınlar maç izleyemiyordu ancak Türk kadını durmadı ve stadyumun çevresinde 10km yürüyerek stadyumu görebilecekleri bir yerde Tiraxtör Sazi pankartları açtılar ve bu sebepten ötürü 16 Mart gününü “Tiraxtörlü Kızlar Günü” ilan etmişlerdir. Her 16 Mart günü onlar için Tiraxtörlü kızlar günü.
Şampiyonluk Skandalı
2015 yılında İran Pro Ligi’nde şampiyonluk maçı vardı. Neft Tahran takımına karşı oynayan Tiraxtör Sazi maçı 3-1 önde götürdüğü sıralarda maçın 77. dakikasında stadyuma giren yetkililer Tiraxtör Sazi’nin şampiyon olduğunu duyurdular. Bunu duyan oyuncular ve taraftarlar rehavete kapıldılar ve maç 3-3 bitti. Ancak maç bittikten sonra yeni yapılan bir duyurada az önceki anonsun yanlış olduğu ve şampiyonun Neft Tahran kulübü olduğu duyuruldu ve burada her şey inceldiği yerden koptu. Stadyumda kalmayan kavgalar, bağırışlar, çığlıklar Tabriz sokaklarına döküldü ve birçok Türk, İran polisinin eziyetlerine maruz kaldı. Bu olay tarihe Tiraxtör Sazi kulübünün yaşadığı en büyük travmalardan biri olarak geçti.
Son olarak
Güney Azerbaycan Türkleri 30 milyon birlikte Sehenad stadyumunda hakları için, bağımsız bir yaşam için savaş veriyorlar. Bu mücadelelerinde bizlerse onların ne kadar yanlarında olabiliyoruz meçhul. Siyasi fikir uyuşmazlıklarımız, din/dil/ırk/cinsiyet ayrımlarımız, daha çok para kazanma hırsımız, sosyal medyada gördüklerimizle kendimizi yarıştırma arzularımız, bizi manpüle edenlere kanmamız, gitgide azalan empati duygumuz ve daha birçok mânâsız nedenden ötürü bugün Tiraxtör Tabriz Sazi kulubünü sorduğum 10 kişiden sadece biri biliyor ve o da sadece ismini…
2012 yılında Eyüb Şahbazi tarafından yazılan “Tirahtür İftiharımız” marşı takım tarafından resmi taraftar marşı olarak kabul edildi.
ﻇﻔﺮ ﻣﺎرﺷﯿﻦ ﭼﺎﻻن ﺑﯿﺰﯾﮏ ﻗﻬﺮﻣﺎﻧﻠﯿﻖ ﺑﯿﺰﯾﻤﮑﯽ دﯾﺮ
آذرﺑﺎﯾﺠﺎن دﯾﺎرﯾﻤﯿﺰ ادب، ﺷﺮف ﺷﻮﻋﺎرﯾﻤﯿﺰ
ﺑﯿﺮﻟﯿﮏ گۆﺟﻮن اﯾﻨﺎﻧﻤﯿﺸﯿﻖ ﭼﻮخ ﻣﺌﯿﺪاﻧﻼر دوﻻﻧﻤﯿﺸﯿﻖ
آذرﺑﺎﯾﺠﺎن دﯾﺎرﯾﻤﯿﺰ ادب، ﺷﺮف ﺷﻮﻋﺎرﯾﻤﯿﺰ
دوﻧﯿﺎ ﺑﻮﯾﻮ ﻗﺎﻻن ﺑﯿﺰﯾﮏ اﯾﺮاﻧﺎ ﺑﺎش اوﻻن ﺑﯿﺰﯾﮏ ﺗﯿﺮاﺧﺘﻮر اﯾﻔﺘﯿﺨﺎرﯾﻤﯿﺰ
(۲)ﺗﯿﺮاﺧﺘﻮر اﯾﻔﺘﯿﺨﺎرﯾﻤﯿﺰ
داﻏﻼر ﮐﯿﻤﯽ داﯾﺎﻧﻤﯿﺸﯿﻖ اﯾﻔﺘﯿﺨﺎرﻻر ﻗﺎزاﻧﻤﯿﺸﯿﻖ ﺗﯿﺮاﺧﺘﻮر اﯾﻔﺘﯿﺨﺎرﯾﻤﯿﺰ
(۲)ﺗﯿﺮاﺧﺘﻮر اﯾﻔﺘﯿﺨﺎرﯾﻤﯿﺰ
Zəfər marşın çalan bizik, Qəhrəmanlıq bizimdir, Azerbaycan diyarımız, Edeb, şeref, şüarımız.
Birliye, gücüne inanmışıq, Çox meydanlar dolanmışıq, Azərbaycan diyarımız, Edeb, şeref, şüarımız.
Dünya boyu qalan bizik, İran’a baş olan bizik, Tiraxtör iftixarımız, Tiraxtör iftixarımız.
Dağlar kimi dayanmışıq, İftixarlar qazanmışıq, Tiraxtör iftixarımız, Tiraxtör iftixarımız.
Kaynakça
- Keşan, F. M. (2021). İran’da futbol ve Türk milliyetçiliğinin Traktör Futbol Kulübü üzerinden yükselişi. Flaps Club.
- İlhan, E. ve Alıcı, E. M. (2022). Milli kimliğin inşasında futbol kulüplerinin rolü: Traxtor Tebriz Sazi örneği ve internet medyasında Traxtor Tebriz Sazi Kulübü. Pamukkale Üniversitesi İletişim Bilimleri Dergisi, 2022(1), 47-63.
- Rashidi, V. (2019). Tractor Sazi FC and the civil rights movement of Turks in Iranian Azerbaijan. The International Journal of Sport and Society, 10(2), 57–68.
- BF Traktör. (2026, 27 Nisan). Vikipedi, özgür ansiklopedi.
- Karabulut, A. N. (2025, 27 Mart). Bir futbol kulübünde milliyetçilik yansımaları. Yeni Ufuk Dergisi.
- Futbolun Hikayeleri. (2017, 3 Mart). Dünyada en çok Türk taraftara sahip olan takım: Traktör Sazi | Futbolun Hikayeleri [Video]. YouTube.
- TRT Spor. (2019, 9 Temmuz). 35 milyon Türk’ün takımı: Traktör Sazi [Video]. YouTube.
- Last Story Bender. (2025, 13 Nisan). En korkusuz Türk takımı..! TRAKTÖR FUTBOL KULÜBÜ | 40 MİLYON TARAFTAR | Acı veren hikayesi [Video]. YouTube.
Yorum gönder