Norm Olan Demokrasi

Demokrasi; halkın, halk tarafından halk için yönetilmesidir.

A.Lincoln

Demokrasi, kâğıt üzerinde çok güzeldir ancak normatif bir olgudur. Bunca yıldan beri hala normatifliğini koruyor. Demokrasi aslında birçok değeri kapsadığından dolayı bu değerlerin hepsini bir arada uygulamanın zor olacağından dolayı normatifliğini sürdürmektedir.

Bu değerlerin arasında başta eşitlik, özgürlük, temel hak ve özgürlükler, çoğulculuk gibi değerler bulunmaktadır ve birçokta fayda sağlayabilecek uygulamalara yol açabilmektedir. Bunlarda; beğenilmeyen iktidarın gönderilebilmesi, iktidarın yanlış hareketlerini uyarıp düzeltilmesi için çabalayabilecek bir muhalefet yapısının var olması gibi uyarı ve mesaj mekanizması vardır. Bu mekanizmalar sayesinde iktidar bir sonraki seçimde de kazanabilmek için daha fazla dikkat edecektir. Tabii demokrasi ulaşılması gereken bir olgudur ancak bunun hiç de kolay olmayan bir ideal olması gerçeği söz konusudur.

Demokrasinin varlığı ve yaşaması için çok bilinçli ve donanımlı bireyler gereklidir, demokrasinin normatifliğinin başladığı noktada burasıdır. Normatif demokrasi kitaplarda yazan demokrasiyi kasteder, bunlar demokratik rejimlerin ulaşması gereken özelliklerdir. Ancak demokrasi tam anlamıyla uygulanabilen bir rejim olamamıştır, biz ideal olan demokrasiyi değil, ampirik olarak uygulanan demokrasiyi değerlendirmemiz gerekir. Ampirik olarak uygulanan demokrasi ise ideal olarak anlattığımız demokrasi çerçevesine tam olarak sığamayan, kabataslak yaklaşan, var olan, uygulamadaki demokrasiyi esas alır.

Demokrasinin en önde gelen özelliği serbest ve dürüst seçimlerdir. Bu sayede halkın kendi içinden yöneticiler seçip, isteklerini kulak ardı eden seçilmiş yöneticileri değiştirme imkanı bulur. Unutulmamalıdır ki sadece siyasal iktidar mevkiine seçimle gelmeyi değil aynı zamanda iktidardan seçimle gidebilmeyi de içeren bir rejimdir (Korkmaz, 2023, s.319).

Demokrasinin olmazsa olmazlarından biri de çoğulculuktur hem toplumsal hem de siyasal hayatta farklı görüş ve düşüncelerin kendisini ifade edebilmesini, serbestçe faaliyette bulunabilmelerini ve tüm görüşlerin çok kolaylıkla örgütlenerek siyasal iktidar yarışına katılabilmeleri haklarını ortaya çıkarır.

Demokrasinin ilkeleri

Özgürlüğü, serbest hareket edebilme gücü olarak ifade edebiliriz (Uyar, 2020, s.22). Özgür kişilerin aynı zamanda serbest bir şekilde ülke yönetimine katılabileceği ya da siyasetçileri eleştirebileceği anlaşılabilir. Bu ölçütle baktığımız zaman serbest hareket edebilme gücü ne kadar yüksekse kişi o kadar özgürdür. İşte demokrasinin bu konudaki başlıca tedbiri ya da uygulaması da; başta anayasalar olmak üzere hukuki belgelerce düzenlenen ve garanti altına alınan temel hak ve özgürlüklerdir.

Eşitlik, demokrasinin diğer bir temel ilkesi olarak gösterebiliriz. Eşitlik üç kategoride; hak ve özgürlükler, ödevler ve fırsat eşitliği bağlamında herkesin aynı düzeyde olmasının sağlanması olarak adlandırabiliriz biraz daha somutlaştırırsak herkesin eşit değerde olduğunu kabul etmesi, bireyler arasında ayrım yapmaması ve tüm vatandaşların siyasal süreçlere eşit katılım hakkına sahip olmasını güvence altına alması gerekmektedir. ”Eşit değerdeki kişileri eşit haklara sahip kılma” hedefi, demokrasinin sağlıklı işlemesi için hayati öneme sahiptir.

Eşitlik aynı zamanda Yatay ve Dikey eşitlik şeklinde de tanımlanır. Yatay eşitlik,

dil, din, ırk, mezhep, kitle, tarikat, topluluk vs. ayrım gözetmeksizin herkese aynı şekilde davranılmasıdır. Güç sahibi olanların normal vatandaştan ayrıcalığı olmamasını sağlamaya çalışır. Dikey eşitlik ilkesine göre devlet otoritesini kullanıyor olmak bir üstünlük ve ayrıcalık vesilesi sayılamaz Yani cumhurbaşkanının da, bakanın da vatandaşın uyduğu gibi toplumsal kurallara uygun hareket etmesi gerekmektedir. Bu eşitlik gerçek anlamda hukuk devleti ilkesinin sistem içerisine yerleşmesiyle sağlanabilir. Ancak ne yazık ki özgürlük ve eşitliği mutlak manada sağlamanın, her ikisini de bir arada maksimuma getirmenin bugüne kadar hiçbir siyasal sistemce sağlanamadığını belirtmeliyiz.

Kaynaklar

Korkmaz, T. (2023). Demokrasi Ve Demokrasinin Ölçülmesi: Türkiye Eksenli Bir Analiz. Anadolu Üniversitesi İktisadi Ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 24(2), 314-346. Https://Doi.Org/10.53443/Anadoluibfd.1285497

Güneş Uyar, A. (2020). 1982 Anayasasının demokratik evrimi: Yapılan değişikliklere yönelik eleştirel bir analiz (Yüksek lisans tezi). Sakarya Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Sakarya.

Kadir Hüsnü Ateş

Aslen Karabüklü olan Kadir Hüsnü ATEŞ, 09.12.2001 tarihinde İstanbul’da doğdu.Çocukluğundan bu yana çoğunlukla çalışarak hayatına devam etti.
Lisans öğrenimi boyunca çeşitli öğrenci topluluklarında ve sivil toplum kuruluşlarında görev alan Kadir Hüsnü ATEŞ 2024 yılında Siyaset Bilimi ve Kamu Yönetimi bölümünden mezun oldu.