Motivasyon Türleri

“Motivasyon nedir?” sorusuna en sade haliyle, bir eylemi gerçekleştirmek için harekete geçme isteği duymak ve güdülenmek diyebiliriz. Kişinin yapmak istediği eylem için harekete geçme gücünü kendisinde bulabilmesi o konudaki motivasyonu ile yakından ilişkilidir.

Peki, motivasyonu nasıl sağlarız biraz ona bakalım. Bana göre ilk ve en önemli adımı hayal kurmaktır. Hayaline ulaştığında neler olacağı, nasıl hissettireceğini düşünmek kişiyi o hayale götüren yoldaki ilk adımı atmaya yönlendirir. Sonraki adım ise kurduğunuz hayalde net olmaktır, yani ne istediğinizden emin olmanız gerekir. Böylece kendinize net bir program hazırlayabilirsiniz. Hazırlayacağınız programda hangi tarihte neyi, nasıl yapacağınızı belirlemeniz ulaşmak istediğiniz hedefe giden yolda size rehberlik edecektir. Tabii ki, bu programı yaparken gerçekçi olmak gerekir, unutmayın ki her şeyi aynı anda yapamazsınız. Bazı konularda başarısız olmak gayet olağandır. Böyle durumlarda bir başkasından yardım almaktan çekinmemelisiniz. Süreçten çok sonuca odaklanmanız gerekir, yorulduğunuz veya pes etmek istediğiniz zamanlar tabii ki olabilir. Bu durumlarda başardığınız anı düşünmek sizi problemleri çözerken motive edecektir.

Bu yazıda motivasyonun 9 türünden bahsedeceğiz: İlk olarak temel motivasyonla (birincil motivasyon) başlayabiliriz. Temel motivasyon, bireyin yaşamını sağlıklı bir şekilde sürdürmek için ihtiyaç duyduğu en temel motivasyon türüdür. Örneğin açlık, susuzluk, barınma, uyku, ağrı vb. temel motivasyon faktörleridir. Sosyal motivasyon (ikincil motivasyon) ise başkalarıyla iletişim ve etkileşim üzerine dayalıdır. Bu motivasyon türünün kaynağı tanınmak, sosyal bir hayata sahip olmak ve bir gruba dahil olma isteğidir. Ancak kişi bunları yaparken kabul görmek için kendini değiştirmemeli ve öz benliğinden uzak kalmamalıdır. Olumlu ve olumsuz motivasyon türüne gelelim. Olumlu motivasyon, kişide olumlu tepki uyandıran bir motivasyon türüdür. Bir davranışsal koşullanma yöntemi olan olumlu pekiştirmeye dayanır. Olumlu pekiştirme, bir davranışın ardından o davranışın tekrar etme ihtimalini arttıran olumlu bir sonuç geldiğinde ortaya çıkar. Bu konuda motivasyonu korumak ve devam ettirebilmek adına olumlu motivasyon fazlasıyla önemlidir. Mesela bir çocuğun karnesindeki notlar yüksek olduğu için hediye alması olumlu motivasyondur ve bu olumlu geri dönüş o çocuğun her sene ders çalışma isteğini arttırır. Olumsuz motivasyonda ise yine kişi sonradan olacakları hesap eder. Ama bu sefer konu sorumluluğunu yerine getirmediğinde karşısına çıkacak olumsuz durumdur. Örneğin, lise son sınıf bir öğrencinin üniversiteye gidememe ihtimalinden korktuğu için derslerine ağırlık vermesi olumsuz motivasyon sonucudur. Bu motivasyon türünde ölçüye dikkat etmek gerekir. Eğer dozunda kullanılırsa hedeflerinize gitmekte kolaylık sağlar fakat gereğinden fazla kullanımı kişide stres ve kaygıya yol açabilir. Dışsal motivasyon, ödül ve ceza sistemi ile ortaya çıkan bir motivasyon türüdür. Dışsal motivasyonda kişi çevreden gelen teşvik, baskı, beklenti, etki vb. sebepler ile motive olabilmektedir. Örneğin, kişinin iş yerinde konum olarak yükselmesi çevresinden övgü ve tebrik almasına sebep olur veya trafikte sürücünün yol boşken dahi hız sınırını geçmemesinin sebebi ceza almamaktır.. İçsel motivasyon, kişinin kendi içinden gelen motivasyon türüdür. Mesela bir annenin çocuğu için uykusuz ve yorgun kalması veya hayvansever birinin sokak hayvanları için sokaklara mama ve su koyması ve bundan hiçbir karşılık beklememesi içsel motivasyon için verilebilecek örneklerdir. Bu durumda içsel motivasyonun dışsal motivasyona göre daha kalıcı ve yararlı olduğu söylenebilir. Görev odaklı motivasyon, bireyin özel ya da mesleki hayatında kendisine verilen görevi yapma sürecinde faydalandığı motivasyon türüdür. Günlük motivasyon, o gün için planlanan eylemlerin gerçekleştirilmesine dayanan bir motivasyon türüdür. Örneğin, bir kişinin gün içerisinde spor yapma eylemini belirlemesi ve bir zaman dilimi belirleyip buna uyması bu günlük motivasyonuna ulaştığını gösterir. Bu sayede birey yapması çok daha uzun süre gerektiren hedeflerini küçük parçalara bölebilir. Böylece kişi hem mental ve fiziksel olarak daha az yorulur, hem de yapılacak işi gözünde büyütmez. Bütün işi bir anda yapamayabilirsiniz ama küçük adımları sürekli olarak atarsanız hedefinize elbet ulaşırsınız. Son olarak ego merkezli motivasyon türünden bahsedelim. İnsanlar, yapıları gereği hırs yaparak belli konularda başarılı olmak ve diğer insanlardan üstün olmak isterler. İşte ego merkezli motivasyon tam olarak budur. Ego merkezli motivasyon günlük yaşamda da fazlasıyla görülür. Örneğin, model olan bir kadın diğerlerinden daha güzel görünmek için beslenme, spor, cilt bakımı vb. şeylerine fazlasıyla dikkat eder.

İnsanların hepsi bu motivasyon türlerini hayatlarında bazen fark etmeseler dahi kullanmışlardır. Son olarak size şunu söyleyebilirim ki hangi motivasyon türünü kullandığınız fark etmez fakat çevrenizdeki insanlar fark eder. Yaptıklarınızı küçümseyen, beğenmeyen, sadece olumsuz eleştiri ile sizin motivasyonunuzu bozan kişileri hayatınızdan çıkarmayı unutmayın. Hayatınızın iyi yönde değiştiğini fark etmeniz uzun sürmeyecek!

Yazar

Şevval DURMUŞ

Şevval Durmuş

İstanbul Medipol üniversitesi Medya ve Görsel Sanatlar bölümünde öğrenim görmekteyim. İstanbul Medipol üniversitesi Modern Araştırmalar ve Stratejiler kulübünde aktif olarak faaliyet göstermekteyim. Manifesto Dergisinde kültür sanat ve psikoloji alanında yazarlık yapmaktayım.